Teleskop LOFAR znalazł 13,7 mln nowych obiektów w największym radiowym postrzeganiu wszechświata

Nowy, rozległy przegląd radio‑nieba: LoTSS‑DR3

Międzynarodowa grupa astronomów opublikowała wyniki trzeciej wersji (DR3) przeglądu LOFAR Two‑metre Sky Survey – LoTSS. Jest to największy na świecie katalog źródeł uzyskany przy pomocy europejskiego radioteleskopu niskofrekencyjnego LOFAR.

Co nowego w LoTSS‑DR3?
Parametr Wartość
Pokrycie 88 % półkuli północnej
Godziny obserwacji ponad 13 000
Objętość danych ~18,6 petabajta
Znalezione źródła ~13,7 mln nowych źródeł radiowych
Te dane zostały przetworzone na superkomputerze w JSC (Julius‑Sternberg Center) w Niemczech.

Kluczowe wnioski naukowe
1. Odległe galaktyki z aktywnymi jądrami

Większość odkrytych obiektów to odległe galaktyki, w których supermasywne czarne dziury wyrzucają potężne rzutiki relatywistyczne. Na obrazach często widoczne są deformacje kształtu „panczkowych” galaktyk pod wpływem tych strumieni.

2. Pokrycie ukrytych procesów

Promieniowanie radiowe pozwala zobaczyć aktywność czarnych dziur, strefy formowania gwiazd, pozostałości supernowych, pola magnetyczne i kolizje gromad galaktycznych – to, co optycznie ukryte pyłem i gazem.

3. Niskie częstotliwości LOFAR

Dzięki zdolności przenikania przez środowisko międzygwiezdne LOFAR odkrywa wewnętrzne obszary galaktyk oraz rzadkie, ekstremalne zjawiska niedostępne w świetle widzialnym.

4. Ulepszenia w porównaniu z poprzednimi wersjami

LoTSS‑DR3 przewyższa swoich poprzedników pod względem powierzchni pokrycia, czułości i liczby źródeł, dostarczając „pełny spis” aktywnych supermasywnych czarnych dziur na dzień dzisiejszy.

Wpływ na badania naukowe
- Dane są już wykorzystywane w setkach publikacji dotyczących ewolucji galaktyk, przyspieszania cząstek, pól magnetycznych kosmicznych i struktury wielkoskalowej Wszechświata.

- LoTSS‑DR3 stanowi ważny prelud do przyszłych megaprojektów, takich jak Square Kilometre Array (SKA).

Techniczne cechy LOFAR
LOFAR to radiointerferometr składający się z ponad 20 000 anten („talerzy”), rozrzuconych po Europie. Wirtualna powierzchnia jego anteny jest porównywalna z wielkością kontynentu, co wymaga ogromnych mocy obliczeniowych i przepustowości kanałów komunikacyjnych (do 13 Tb/s na poszczególnych segmentach).

Projekt SKA, łączący radioteleskopy od Australii po Południową Afrykę, będzie wymagał jeszcze większych zasobów, ale obiecuje otworzyć nowe horyzonty w radioastronomii.

Podsumowanie: LoTSS‑DR3 demonstruje moc i potencjał radioastronomii jako uzupełniającego narzędzia obserwacji optycznych i podczerwonych, ujawniając ukryte aspekty Wszechświata i przyspieszając zrozumienie jego fundamentalnych procesów.