Astronomowie po raz pierwszy zarejestrowali tajemniczy wybuch supernowy, który wymagał opracowania nowej teorii.

Nowy typ wybuchu kosmicznego: „superkilonowy”

PunktCo się stałoPo wykryciuW sierpniu 2025 r. detektory fal grawitacyjnych LIGO i Virgo zarejestrowały zdarzenie AT2025ulz na odległości 1,3 mld lat świetlnych.Pierwszy sygnałPojawił się impuls grawitacyjny charakterystyczny dla zderzenia obiektów niskiej masy – jak u gwiazd neutronowych. To przypomniało GW170817 (2017 r.) i stało się drugim zarejestrowanym przypadkiem narodzin kilonowy.Określenie współrzędnychDokładność lokalizacji uzyskana metodami grawitacyjnymi pozostawia wiele do życzenia, co utrudnia poszukiwanie optycznego odpowiednika.

Jak rozwijało się zdarzenie
1. Klasyczny początek kilonowy

- Teleskopy na całym świecie (w tym Palomar Observatory) obserwowały szybko wygasające czerwone światło, typowe dla syntezy ciężkich pierwiastków (złoto, uran).

2. Niespodziewana zmiana

- Po kilku dniach erupcja nasiliła się, nabrała niebieskiego odcienia i w widmie pojawił się wodór – oznaki zwykłego supernowego. To zdezorientowało obserwatorów.

3. Problemy z lokalizacją

- Ponieważ prawdopodobieństwo jednoczesnego wystąpienia dwóch potężnych kataklizmów w jednej części nieba jest niezwykle niskie, naukowcy przypuszczali, że mamy do czynienia z jednym, ale niezwykłym zdarzeniem.

Model teoretyczny
- Kolaps supernowego:

W trakcie kolapsu szybko obracającej się masywnej gwiazdy mogła zajść fragmentacja, powołując dwie ultralekkie „zakazane” gwiazdy neutronowe (masą < 1 M☉ – sprzeczne z istniejącymi teoriami).

- Zderzenie i kilonowy:

Te nowo narodzone obiekty, obracając się po spiralnej ścieżce, niemal natychmiast uderzyły, wywołując kilonowy i sygnał grawitacyjny.

- Stała fala uderzeniowa:

Fala uderzeniowa z początkowego wybuchu supernowego nadal się rozszerzała wokół, tworząc drugi ślad optyczny – typowy supernowy.

W ten sposób zaobserwowano „kosmiczną matrykę”: dwa znacznie różniące się sygnały (kilonowy i supernowy) pojawiły się kolejno w jednym zdarzeniu.

Co dalej?
- Potrzebne nowe dane:

Aby potwierdzić lub obalić istnienie takich „superkilonowych”, potrzebne są dalsze obserwacje.

- Obserwatoria „Rubin” i „Roman”:

- „Rubin” już prowadzi monitoring szybko przepływających zdarzeń.
- „Roman” planuje zostać uruchomiony w kosmosie we wrześniu 2026 r.

Powodzenia obu zespołom!